روايت مؤلفانش « 1 » - اثرى شامل گزيده‌هايى ( به وسيله مترجمين متعدد ) از نويسندگان آسيايى - فقط در مواردى كه مربوط به تاريخ هند است ، پيدا كرد . اين مورد را پروفسور داوسون « 2 » ترجمه كرده و شامل فقره‌اى از جنگ قنوج در 1540 ، است كه طى آن افاغنه تحت فرمان شيره شاه براى مدتى بر به اصطلاح امپراتورى مغولان هندوستان غلبه يافتند . اما ، حتى اين مورد هم به طور كامل ارائه نشده : مصحح فقط گزارش واقعى جنگ را كه ضرورى به نظر مىرسيده به عنوان حوادث آن دوره ثبت كرده و عبارات مفصل‌تر مؤلف را در رابطه با سياستى كه مغولان در آن لحظات بحرانى اتخاذ نمودند ، حذف كرده است . از سفرنامه موركرافت « 3 » كه پس از مرگ وى منتشر شده و توسط پروفسور ويلسون « 4 » به ما رسيده ، مشخص نيست كه آيا وى كتاب مذكور را مورد استفاده قرار داده است يا نه . او فقط در يك مورد از ميرزا حيدر نام مىبرد و به تشريح عبارتى از وى در رابطه با كشمير مىپردازد بدون آنكه ذكرى از اثر او به ميان آورده باشد . به هر حال ، اگر موركرافت تاريخ رشيدى را ديده باشد ، احتمالا اولين مرد انگليسى بوده كه با آن آشنا شده ، زيرا تاريخ مرجع او 1822 مىباشد . به عقيده من ، در روسيه پروفسور گريگوريف در تصحيح ترجمه ئروسى ednukdre اثر ريتّه « 5 » از تاريخ رشيدى استفاده كرده و شايد به همين جهت ديگر خاورشناسان آن كشور نيز قسمت‌هايى از آن را به زبان خودشان دوباره چاپ كرده‌اند ؛ اما در نوشتجات مستشرقين فرانسه و آلمان ، اشارات زياد و حتى بسيار اندك ، در مورد اين كتاب نديده‌ام . اما اين سخن را با احتياط ادا مىكنم ، زيرا احتمال كلى دارد كه گزيده‌هايى منتشر شده باشد و من آنها را نديده باشم . اما در باب متونى كه در نسخهء اصلى به فارسى است ( چون ميرزا حيدر به فارسى مىنوشت ) ، اگر چه اين نسخ مخصوصا در اروپا نادر نيست ، اما تا آنجا كه من مىدانم در

--> ( 1 ) . srohtua nwo sti yb dlot aidni fo yrotsih . ( 2 ) . noswod . ( 3 ) . tforcroom . ( 4 ) . nosliw . h . h . ( 5 ) . rettir .